Naar de oorsprong van Katrinahof

 "Het leven kan alleen achterwaarts begrepen worden, maar het moet voorwaarts worden geleefd."

Kierkegaard

foto oorsprong'k Zal het nooit vergeten, die gevalsbespreking in de Medisch Psychologische Kinderkliniek„ waarop Prof. Dellaert plots zei: "Gij, Juffrouw Heynen, gij gaat hier in Antwerpen een school beginnen voor deze kinderen." Mej. C. Arnou stemde ermee in.
Mijn eerste reactie was resoluut: "Ikke, nee hoor!"
"We praten er nog wel eens over" was zijn antwoord.
Dit gebeurde ruim 30 jaar geleden. Voor de zoveelste keer was er na onderzoek van een mentaal gehandicapte kleuter geen. oplossing. Of wel ja, plaatsing in een groot gesticht, enkel voor verzorging, ver weg in Vlaanderen. Dat vonden de meeste dokters en sociaal assistenten in die tijd heel gewoon. "Vergeet dat kind maar", werd er dikwijls bijgevoegd. Dit lokte bij menig ouder wel verontwaardiging uit, en ook bij ons natuurlijk. Er moest dus echt wel wat gedaan worden. Elk kind is uniek. Ondanks zijn handicap moet het de kans krijgen zijn aanwezige mogelijkheden tot volle ontplooiing te brengen, reeds op kleuterleeftijd.
De eerste aanloop was de oprichting van een "Heilpedagogische afdeling". Na algeheel onderzoek, waarbij het peil van de ontwikkeling werd bepaald, kwam dergelijke kleuter wekelijks voor individuele behandeling, de zogenaamde "Ontwikkelingstherapie". Aan de ouders werden tevens richtlijnen gegeven voor de opvoeding thuis.
De ervaring leerde ons, dat de meeste ouders te weinig bekwaam waren om deze speciale technieken toe te passen, en te veel in beslag genomen door hun huishoudelijke taak om deze opleiding systematisch in handen te nemen.
Zo werd met een dagsysteem begonnen onder de naam "Bijzondere Speelklas Katrien". Waarom die naam? De meesten dachten dat ik "Juffrouw Katrien" was. Fout, hoor! Neen, we wensten voor deze zwakbegaafde kinderen een buitengewoon begaafde patrones: Katharina van Siena. Vandaar deze naam.

Verder een "Speelklas", vooral geen "Bewaarschool" omdat in het spel een belangrijke drijfveer ligt om te leren. Een prettige spelsfeer is onontbeerlijk om met deze kinderen iets te bereiken. Er moest echter nog een aangepaste omgeving zijn. We kregen een ruim benedenhuis met twee grote veranda's ter beschikking, waar weelderig de planten groeiden. De tuin kwam tegemoet aan hun meer dan gewone bewegingsdrang. De installatie stelde geen grote problemen, we waren vlug tevreden met wat "erfenissen" van tafels, stoelen, enige kasten en commodes om materiaal op te bergen. De kinderen kregen echter een voor hen aangepast tafeltje en stoeltje, elk in een aparte kleur. Aan het pedagogisch spelmateriaal stelden we hoge eisen. Het moest aantrekkelijk zijn, liefst van hout, aangenaam om te grijpen en te bewegen, om tot spel uit te lokken. Primitief grondmateriaal, zoals water, zand en klei moesten ter beschikking staan. Daarnaast zachte pluche dieren en stoffen poppen om tevens aan hun emotionele noden tegemoet te komen. Verder, spelmateriaal om te bewegen: ballen, hoepels, bromtollen, trekdieren en wagentjes, grote blokken in verschillende vormen enz. En ten slotte natuurlijk de primitieve muziekinstrumenten, 'n pick-up en enige heel eenvoudige kinderplaatjes. Dat was de inventaris, maar wij, de leidsters, moesten het "doen", wij moesten het werk waar maken.

Hoe moesten we dit waar maken? Voorbeelden waren er niet! Ook niet in Nederland, waar het buitengewoon onderwijs al een flinke stap vooruit was. We gingen van het standpunt uit dat, uit het feit dat er een handicap is, er meer zorg en tijd aan de opleiding moet besteed worden, dan aan die van andere kleuters. Tevens waren we ervan overtuigd, dat ook de in zijn ontwikkeling geremde kleuter in de periode tussen 3 en 6 jaar het meeste en belangrijkste, maar ook het snelst leert. Dat stelde ons dus voor een grote verantwoordelijkheid, groter dan die in een gewone kleuterschool. De persoon van de kleuterleidster moest een belangrijke plaats innemen. Haar eerste taak is bij deze kleuters één van de meest menselijke gaven wakker te roepen nl. het contact d.i. blijk geven zichzelf te herkennen in de ander.
Daarom moet ze haar eigen problemen thuis laten om zich geheel af te stemmen op en open te stellen voor dit gehandicapt kind. Tot een werkelijke ontmoeting komen en een echte relatie tot stand brengen, is de basis van ieder opvoedingswerk. Daar elk kind een uniek groeipatroon heeft, en zeker het afwijkend kind, moet er individueel gewerkt worden. De leidster moet het kind aanvaarden zoals het is, met zijn eigen specifieke geaardheid. Het komt er op aan een aanknopingspunt te vinden in die bepaalde persoonlijkheidsstructuur, dat als uitgangspunt kan dienen voor de opleiding, iets te vinden dat zijn interesse kan opwekken, aangepast aan zijn ontwikkelingspeil. De spelletjes moeten juist gedoseerd worden. Ze mogen niet te moeilijk zijn, want dat werkt ontmoedigend, maar ook niet te gemakkelijk, want dan vraagt het geen inspanning en verliest het kind zijn belangstelling. Het moet met plezier bezig kunnen zijn en het moet succes hebben, dat zijn voorwaarden om te ontplooien. We moeten rekening houden met het feit, dat er in de gehandicapte kleuter niet die krachtige drang tot zelfontwikkeling ligt als bij andere kinderen; daarom worden ze niet zo geboeid door het spel, hun aandacht is zwakker, hun volharding is maar kort. Daarom stelt de opvoeding van de gehandicapte kleuter meer eisen. De leidster moet over veel psychologisch inzicht beschikken, om dit kind de aangepaste steun, hulp en aanmoediging te geven, die het nodig heeft om vooruit te komen. Ons devies blijft steeds: "Help het kind zichzelf te helpen." Laat hem de vreugde ontdekken van iets zelf te kunnen en bevestig zijn succes, al is het nog zo gering, op intensieve wijze.
Met bewustmaking van het eigen lichaam door middel van bewegingsversjes, door het indiepen van elementaire begrippen, door veel beweging en niet het minst door voor hen aangepaste muziek, werden de grondpijlers gelegd voor orthopedagogische methodes voor de kleuter. Er bestond toen nog geen wet voor deze vorm van onderwijs. Zonder subsidies was het een zware dobber de touwtjes aan elkaar te knopen.